తెలుగు భాష చరిత్ర

తెలుగు భారతదేశంలో ఎక్కువ మంది మాట్లాడే భాషలలో ఒకటి. 2011 జనాభా లెక్కల ప్రకారం సుమారు 8 కోట్ల మందికి పైగా తెలుగును మాతృభాషగా మాట్లాడుతున్నారు. ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణ రాష్ట్రాల అధికార భాష తెలుగు. భారత ప్రభుత్వం 2008లో తెలుగుకు ప్రాచీన భాష (Classical Language) హోదాను కల్పించింది. పదాలు ఎక్కువగా అచ్చులతో (అజంతాలతో) ముగియడం వల్ల తెలుగు వినడానికి ఎంతో మధురంగా ఉంటుంది. అందుకే 15వ శతాబ్దంలో భారతదేశానికి వచ్చిన ఇటాలియన్ యాత్రికుడు నికోలో డి కాంటి తెలుగును “ఇటాలియన్ ఆఫ్ ది ఈస్ట్” అని పొగిడినట్లు చెబుతారు.

తెలుగు ఏ భాషా కుటుంబానికి చెందినది?

తెలుగు ద్రావిడ భాషా కుటుంబానికి చెందినది. తమిళం, కన్నడం, మలయాళం కూడా ఇదే కుటుంబానికి చెందిన భాషలు. భాషా శాస్త్రవేత్తలు తెలుగును దక్షిణ-మధ్య ద్రావిడ శాఖలో చేర్చారు. సంస్కృత, ప్రాకృత భాషల ప్రభావంతో తెలుగు పదసంపద బాగా పెరిగింది, కానీ దాని వ్యాకరణ మూలాలు ద్రావిడమే.

1. ప్రాచీన దశ (క్రీ.పూ. నుండి క్రీ.శ. 1000 వరకు)

• శాతవాహనుల కాలం నాటి ప్రాకృత శాసనాలలో, హాలుడు సంకలనం చేసిన “గాథాసప్తశతి”లో కొన్ని తెలుగు పదాలు కనిపిస్తాయి.
• అమరావతి వంటి బౌద్ధ ప్రాంతాల శాసనాలలో కనిపించే “నాగబు” వంటి పదాలను తొలి తెలుగు పదాలుగా పరిశోధకులు పేర్కొంటారు.
• క్రీ.శ. 6వ శతాబ్దంలో రేనాటి చోళ రాజు ధనంజయుడు వేయించిన కలమళ్ళ శాసనం (కడప జిల్లా) పూర్తిగా తెలుగులో ఉన్న తొలి శాసనాలలో ఒకటిగా ప్రసిద్ధి.
• 9వ శతాబ్దపు పండరంగని అద్దంకి శాసనంలో తొలి తెలుగు పద్యం (తరువోజ) కనిపిస్తుంది.

2. లిపి పరిణామం

తెలుగు లిపి బ్రాహ్మీ లిపి నుండి పుట్టింది. భట్టిప్రోలు వంటి ప్రాంతాలలో దొరికిన బ్రాహ్మీ లిపి రూపాలు, తర్వాత చాళుక్యుల కాలంలో అభివృద్ధి చెంది “తెలుగు-కన్నడ లిపి”గా మారాయి. సుమారు 13వ-14వ శతాబ్దాల నాటికి తెలుగు, కన్నడ లిపులు వేర్వేరుగా విడిపోయాయి. అందుకే నేటికీ ఈ రెండు లిపులలో గుండ్రని ఆకారాలు, చాలా పోలికలు కనిపిస్తాయి.

3. సాహిత్య భాష దశ (11వ – 18వ శతాబ్దాలు)

• 11వ శతాబ్దం: నన్నయ మహాభారత అనువాదంతో తెలుగు కావ్య భాషగా స్థిరపడింది. తెలుగు వ్యాకరణం క్రమబద్ధమైంది.
• 13వ-14వ శతాబ్దాలు: తిక్కన, ఎర్రనలు మహాభారతాన్ని పూర్తి చేశారు. కాకతీయుల కాలంలో తెలుగు రాజభాషగా గౌరవం పొందింది.
• 15వ-16వ శతాబ్దాలు: శ్రీనాథుడు, పోతన, అన్నమయ్య, విజయనగర రాజుల ఆస్థాన కవుల రచనలతో తెలుగు సాహిత్యం స్వర్ణయుగం చూసింది. శ్రీకృష్ణదేవరాయలు “దేశ భాషలందు తెలుగు లెస్స” అని కీర్తించాడు.
• 17వ-18వ శతాబ్దాలు: తంజావూరు, మధుర ఆస్థానాలలో యక్షగానాలు, త్యాగరాజు, క్షేత్రయ్య వంటి వాగ్గేయకారుల రచనలు వచ్చాయి.

4. ఆధునిక దశ (19వ శతాబ్దం నుండి)

• సి.పి. బ్రౌన్ వంటి పండితులు తెలుగు నిఘంటువులు, ప్రాచీన గ్రంథాల ప్రచురణ ద్వారా ఎంతో సేవ చేశారు.
• కందుకూరి వీరేశలింగం తొలి తెలుగు నవల “రాజశేఖర చరిత్రము” రచించారు.
• గిడుగు రామమూర్తి గ్రాంథిక భాషకు బదులుగా ప్రజలు మాట్లాడే వ్యావహారిక భాషలో రాయాలని ఉద్యమం నడిపారు. ఆయన జయంతి అయిన ఆగస్టు 29ని తెలుగు భాషా దినోత్సవంగా జరుపుకుంటాం.
• గురజాడ అప్పారావు “కన్యాశుల్కం” నాటకంతో వ్యావహారిక భాషకు సాహిత్య గౌరవం తెచ్చారు. ఆ తరువాత శ్రీశ్రీ, విశ్వనాథ సత్యనారాయణ వంటి మహాకవులు తెలుగు సాహిత్యాన్ని కొత్త శిఖరాలకు చేర్చారు.

5. నేటి తెలుగు

నేడు తెలుగు రెండు రాష్ట్రాలలోనే కాక అమెరికా, బ్రిటన్, ఆస్ట్రేలియా, గల్ఫ్ దేశాలు వంటి ప్రపంచ నలుమూలలా మాట్లాడబడుతోంది. తెలంగాణ, రాయలసీమ, కోస్తా, ఉత్తరాంధ్ర మాండలికాలు భాషకు మరింత అందాన్ని ఇస్తున్నాయి. యూనికోడ్, మొబైల్ కీబోర్డులు, ఆన్‌లైన్ నిఘంటువుల వల్ల తెలుగు డిజిటల్ ప్రపంచంలో కూడా వేగంగా విస్తరిస్తోంది.

ముగింపు

రెండు వేల సంవత్సరాలకు పైగా చరిత్ర ఉన్న తెలుగు భాషను మన పిల్లలకు అందించడం మనందరి బాధ్యత. ఇంట్లో తెలుగులో మాట్లాడటం, కథలు చెప్పడం, పద్యాలు నేర్పడం ద్వారా ఈ వారసత్వాన్ని కాపాడుకోవచ్చు.

✍️ Have a story or article to share? Submit it for review and get published on Srikaram.org.