తెలుగు పూర్వ సాహిత్య చరిత్ర అనేది 11వ శతాబ్దం నుండి 17వ శతాబ్దం వరకు వ్యాపించబడి ఉంది. ఈ కాలంలో రచించిన సాహిత్యం తెలుగు భాషా ప్రకాశాన్ని, సాహిత్య కీర్తిని ప్రపంచానికి పరిచయం చేసింది. తెలుగు పూర్వ సాహిత్య చరిత్ర ముఖ్యంగా మూడు ప్రధాన పాఠాలలో విభజించబడుతుంది: మొదటి ఆంధ్ర మహాభారతము, ప్రబంధ సాహిత్యం, మరియు శతక సాహిత్యం.
1. ఆంధ్ర మహాభారతము (Andhra Mahabharatamu):
తెలుగు సాహిత్యం యొక్క ప్రారంభ దశలో, మహాభారతం అనువాదం చాలా ముఖ్యమైనది.
కవులు:
- నన్నయ భట్టారక (Nannaya Bhattaraka): నన్నయ భట్టారకుడు మహాభారతంలోని ఆది, సభా పర్వాలను, అరణ్య పర్వంలో కొంత భాగాన్ని అనువదించారు.
- తిక్కన సోమనాథ (Tikkana): నన్నయ తరువాత తిక్కన భారతం అనువాదాన్ని కొనసాగించారు. ఆయన 15 పర్వాలను అనువదించారు.
- ఎర్రన (Errana): నన్నయ అసంపూర్ణంగా వదిలిన అరణ్య పర్వ శేషాన్ని ఎర్రన పూర్తి చేశారు; దీంతో ఆంధ్ర మహాభారతం సంపూర్ణమైంది.
2. ప్రబంధ సాహిత్యం (Prabandha Sahityamu):
ప్రబంధ సాహిత్యం అనేది కవిత్వం, కథానికలు, మరియు కావ్యాలకు సంబంధించినది. ఈ కాలంలో అనేక ప్రబంధాలు రాయబడినాయి.
ప్రసిద్ధ కవులు మరియు రచనలు:
- శ్రీనాథ (Srinatha):
- రచనలు: శృంగారనైషధం, కాశీఖండం, భీమఖండం, హరవిలాసం.
- పోతన (Pothana):
- రచనలు: ఆంధ్ర మహాభాగవతము (Andhra Maha Bhagavatamu).
- అల్లసాని పెద్దన (Allasani Peddana):
- రచనలు: మనుచరిత్రము (Manucharitramu).
- నంది తిమ్మన (Nandi Timmana):
- రచనలు: పారిజాతాపహరణము (Parijatapaharanamu).
3. శతక సాహిత్యం (Shataka Sahityamu):
శతకాలు అనేవి వంద పద్యాలతో కూడిన కవితా సంపుటాలు. వీటిలో నీతికథలు, భక్తి భావాలు, సామాజిక అంశాలు ఉంటాయి.
ప్రసిద్ధ శతకాలు:
- సుమతీ శతకం (Sumati Shatakam): బద్దెన రచించిన ఈ శతకం నీతికథలు మరియు సామాజిక సందేశాలను ప్రతిపాదిస్తుంది.
- వేమన శతకాలు (Vemana Shatakalu): వేమన రచించిన ఈ శతకాలు ప్రజలకు ఆచార, నైతిక విలువలను బోధిస్తాయి.
ఇతర ప్రముఖ రచనలు మరియు రచయితలు:
- తాళ్ళపాక అన్నమయ్య (Tallapaka Annamayya): అన్నమయ్య సంకీర్తనలు, వేంకటేశ్వర స్వామి యొక్క భక్తి గీతాలు.
- ముద్దుపళని (Muddupalani): రాధికా సాంత్వనం (Radhika Santvanam), శృంగార కవిత్వం.
- తరిగొండ వెంగమాంబ (Tarigonda Vengamamba): వేంకటాచల మాహాత్మ్యము.
ముఖ్యాంశాలు:
- ధార్మిక మరియు భక్తి రచనలు: ఈ కాలంలో ధార్మిక గ్రంథాలు, భక్తి గీతాలు, పురాణాల అనువాదాలు ప్రాముఖ్యత పొందాయి.
- సామాజిక మరియు నైతిక విలువలు: శతకాలు మరియు కొన్ని ప్రబంధాలు సామాజిక మరియు నైతిక విలువలను బోధించేవి.
- భాషా పరిమళం: తెలుగు భాషా పరిమళం ఈ కాలంలో విస్తరించింది. కవులు, రచయితలు భాషా సౌందర్యాన్ని, పాకాలను ప్రదర్శించారు.
సంక్షిప్తంగా:
తెలుగు పూర్వ సాహిత్యం అనేది సమృద్ధిగా ఉంది. ఈ కాలంలో రాసిన కవితలు, ప్రబంధాలు, శతకాలు తెలుగు భాషా మహిమను ప్రపంచానికి పరిచయం చేశాయి. ఈ సాహిత్యం ద్వారా తెలుగు సాహిత్యం మహోన్నతంగా, చరిత్రాత్మకంగా నిలిచింది.
✍️ Have a story or article to share? Submit it for review and get published on Srikaram.org.
