తెలుగు సాహిత్యంలో విభిన్న శైలులు

తెలుగు సాహిత్యం వెయ్యేళ్ళకు పైగా ఎన్నో రూపాలలో (ప్రక్రియలలో) వికసించింది. పద్యం నుండి వచన కవిత వరకు, యక్షగానం నుండి నవల వరకు ప్రతి ప్రక్రియకు తనదైన శైలి, లక్షణాలు ఉన్నాయి. ఇక్కడ తెలుగు సాహిత్యంలోని ప్రధాన ప్రక్రియలను ఉదాహరణలతో తెలుసుకుందాం.

ప్రాచీన ప్రక్రియలు

1. ఇతిహాస, పురాణ కావ్యాలు

సంస్కృత ఇతిహాసాలు, పురాణాలను తెలుగులోకి అనువదించిన లేదా స్వేచ్ఛగా రచించిన పద్య కావ్యాలు.

• ఉదాహరణలు: కవిత్రయం రచించిన ఆంధ్ర మహాభారతం, పోతన ఆంధ్ర మహాభాగవతం, మొల్ల రామాయణం.

2. ప్రబంధం

వర్ణనలు, అలంకారాలు, శృంగార రసానికి ప్రాధాన్యం ఇచ్చే కావ్య ప్రక్రియ. 16వ శతాబ్దంలో శిఖరాన్ని చేరింది.

• ఉదాహరణలు: అల్లసాని పెద్దన మనుచరిత్ర, శ్రీకృష్ణదేవరాయల ఆముక్తమాల్యద.

3. శతకం

ఒకే మకుటంతో ముగిసే సుమారు వంద పద్యాల సంకలనం. నీతి, భక్తి ప్రధానంగా ఉంటాయి.

• ఉదాహరణలు: సుమతీ శతకం (బద్దెన), వేమన శతకం, దాశరథి శతకం (కంచర్ల గోపన్న).

4. ద్విపద

రెండు పాదాల పద్యాలతో సాగే దీర్ఘ కావ్యం. సామాన్యులకు సులభంగా అర్థమయ్యే ప్రక్రియ.

• ఉదాహరణలు: రంగనాథ రామాయణం (గోన బుద్ధారెడ్డి), బసవ పురాణం (పాల్కురికి సోమనాథుడు).

5. సంకీర్తనలు, పదాలు

భక్తి, సంగీతం కలగలిసిన గేయ రచనలు.

• ఉదాహరణలు: అన్నమాచార్య సంకీర్తనలు, క్షేత్రయ్య పదాలు, త్యాగరాజ కీర్తనలు, భక్త రామదాసు కీర్తనలు.

6. యక్షగానం

పాటలు, సంభాషణలు, నృత్యం కలిసిన జానపద నాటక ప్రక్రియ. తంజావూరు నాయక రాజుల కాలంలో బాగా అభివృద్ధి చెందింది.

• ఉదాహరణ: కందుకూరి రుద్రకవి రచించిన “సుగ్రీవ విజయం” లభ్యమవుతున్న తొలి తెలుగు యక్షగానంగా ప్రసిద్ధి.

7. అవధానం

ఒకే సమయంలో అనేక మంది అడిగే ప్రశ్నలకు, సమస్యలకు అప్పటికప్పుడు పద్యరూపంలో సమాధానం చెప్పే తెలుగు ప్రత్యేక సాహిత్య ప్రక్రియ. అష్టావధానం, శతావధానం ప్రసిద్ధి. తిరుపతి వేంకట కవులు అవధానాలకు ప్రసిద్ధులు.

ఆధునిక ప్రక్రియలు

8. నవల

దీర్ఘమైన వచన కథా రచన.

• ఉదాహరణలు: రాజశేఖర చరిత్రము (కందుకూరి వీరేశలింగం, తొలి తెలుగు నవల), వేయిపడగలు (విశ్వనాథ సత్యనారాయణ), అసమర్థుని జీవయాత్ర (త్రిపురనేని గోపీచంద్), చివరకు మిగిలేది (బుచ్చిబాబు).

9. కథానిక (చిన్న కథ)

ఒకే సంఘటన లేదా అనుభూతి చుట్టూ తిరిగే చిన్న వచన కథ. గురజాడ అప్పారావు “దిద్దుబాటు”ను తొలి ఆధునిక తెలుగు కథానికగా భావిస్తారు.

10. నాటకం

రంగస్థలంపై ప్రదర్శించడానికి రాసిన రచన.

• ఉదాహరణలు: కన్యాశుల్కం (గురజాడ), వరవిక్రయం (కాళ్ళకూరి నారాయణరావు), పాండవోద్యోగ విజయాలు (తిరుపతి వేంకట కవులు).

11. వచన కవిత

ఛందస్సు నియమాలు లేకుండా స్వేచ్ఛగా రాసే కవిత. శ్రీశ్రీ “మహాప్రస్థానం” ఈ ప్రక్రియకు గొప్ప ఊపునిచ్చింది. ఆ తరువాత దిగంబర కవిత్వం, విప్లవ కవిత్వం, స్త్రీవాద కవిత్వం వంటి ఉద్యమాలు వచ్చాయి.

12. మినీ కవిత, నానీలు

చిన్న చిన్న పంక్తులలో పెద్ద భావాన్ని చెప్పే ఆధునిక ప్రక్రియలు. ఎన్. గోపి ప్రారంభించిన “నానీలు” నాలుగు పాదాల చిన్న కవితలుగా ప్రాచుర్యం పొందాయి.

13. జానపద సాహిత్యం

ప్రజల నోళ్ళలో తరతరాలుగా నిలిచిన పాటలు, కథలు, సామెతలు, పొడుపు కథలు. బతుకమ్మ పాటలు, జోల పాటలు, పల్లె పదాలు, బుర్రకథలు ఇందులోకి వస్తాయి.

14. బాల సాహిత్యం

పిల్లల కోసం రాసిన కథలు, గేయాలు. “చందమామ”, “బాలమిత్ర” వంటి పత్రికలు, ముళ్ళపూడి వెంకటరమణ “బుడుగు” వంటి రచనలు తెలుగు బాల సాహిత్యాన్ని సుసంపన్నం చేశాయి.

ముగింపు

ఇన్ని రకాల ప్రక్రియలు ఉండటమే తెలుగు సాహిత్యం యొక్క గొప్పతనం. పిల్లలకు మొదట జానపద కథలు, బాల గేయాలు, శతక పద్యాలతో మొదలుపెట్టి, క్రమంగా మిగిలిన ప్రక్రియలను పరిచయం చేయవచ్చు.

✍️ Have a story or article to share? Submit it for review and get published on Srikaram.org.