తెలుగు సాహిత్యంలో కవిత్వం

తెలుగు సాహిత్యంలో కవిత్వానికి వెయ్యేళ్ళకు పైగా అవిచ్ఛిన్నమైన చరిత్ర ఉంది. భావాలను, అనుభూతులను, సమాజాన్ని లయబద్ధమైన, అందమైన మాటలలో వ్యక్తం చేసే కళే కవిత్వం. ఆదికవి నన్నయ నుండి నేటి వచన కవుల వరకు తెలుగు కవిత్వం ఎన్నో మలుపులు తిరిగింది.

1. ప్రాచీన కవిత్వం – పద్య యుగం

• నన్నయ (11వ శతాబ్దం): “ఆదికవి”. ఆంధ్ర మహాభారతాన్ని ప్రారంభించాడు.
• తిక్కన (13వ శతాబ్దం): మహాభారతంలోని పదిహేను పర్వాలను అనువదించాడు. నాటకీయమైన సంభాషణలకు ప్రసిద్ధి.
• ఎర్రాప్రగడ (14వ శతాబ్దం): అరణ్యపర్వ శేషాన్ని పూర్తి చేశాడు; “హరివంశం” రచించాడు. నన్నయ, తిక్కన, ఎర్రనలను కవిత్రయం అంటారు.
• శ్రీనాథుడు (15వ శతాబ్దం): “శృంగార నైషధం”, “కాశీఖండం”. చాటు పద్యాలకు కూడా ప్రసిద్ధి.
• బమ్మెర పోతన (15వ శతాబ్దం): “ఆంధ్ర మహాభాగవతం”. భక్తి, మాధుర్యం నిండిన పద్యాలు.

2. భక్తి కవిత్వం

• అన్నమాచార్యులు: శ్రీ వేంకటేశ్వరునిపై 32,000 సంకీర్తనలు రచించారని ప్రసిద్ధి.
• కంచర్ల గోపన్న (భక్త రామదాసు): భద్రాచల రామునిపై కీర్తనలు, “దాశరథి శతకం”.
• త్యాగరాజు: కర్ణాటక సంగీతంలో అజరామరమైన తెలుగు కృతులు.
• వేమన: భక్తితో పాటు సమాజంలోని మూఢాచారాలను ప్రశ్నించిన ప్రజాకవి.

3. ప్రబంధ కవిత్వం (16వ శతాబ్దం)

శ్రీకృష్ణదేవరాయల ఆస్థానంలోని అష్టదిగ్గజ కవులు వర్ణనాత్మక ప్రబంధాలు రచించారు. అల్లసాని పెద్దన “మనుచరిత్ర”, శ్రీకృష్ణదేవరాయల “ఆముక్తమాల్యద” ప్రసిద్ధి.

4. ఆధునిక కవిత్వం

• గురజాడ అప్పారావు: “ముత్యాల సరాలు” అనే కొత్త ఛందస్సుతో ఆధునిక కవిత్వానికి బాట వేశారు. “దేశమును ప్రేమించుమన్నా” గీతం ఆయనదే.
• రాయప్రోలు సుబ్బారావు: “భావకవిత్వ పితామహుడు”. “తృణకంకణం” ప్రసిద్ధ కావ్యం.
• దేవులపల్లి కృష్ణశాస్త్రి: భావకవిత్వంలో మధురమైన గీతాలకు ప్రసిద్ధి. “కృష్ణపక్షం” ఆయన కవితా సంపుటి.
• విశ్వనాథ సత్యనారాయణ: “రామాయణ కల్పవృక్షం”కు జ్ఞానపీఠ పురస్కారం.
• శ్రీశ్రీ: “మహాప్రస్థానం”తో అభ్యుదయ కవిత్వానికి నాంది పలికారు.
• దాశరథి కృష్ణమాచార్య: “నా తెలంగాణ కోటి రతనాల వీణ” అని గర్జించిన కవి. “అగ్నిధార”, “రుద్రవీణ” ప్రసిద్ధ రచనలు.
• దేవరకొండ బాలగంగాధర తిలక్: “అమృతం కురిసిన రాత్రి” తెలుగు వచన కవిత్వంలో ఒక మైలురాయి.
• సి. నారాయణరెడ్డి: “విశ్వంభర”కు జ్ఞానపీఠ పురస్కారం.

5. రాష్ట్ర గీతాలు

• ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్ర గీతం “మా తెలుగు తల్లికి మల్లెపూదండ” – శంకరంబాడి సుందరాచారి రచన.
• తెలంగాణ రాష్ట్ర గీతం “జయ జయహే తెలంగాణ” – అందెశ్రీ రచన.

6. కవిత్వ రూపాలు

• పద్యం: ఛందస్సు నియమాలతో రాసేది (ఉత్పలమాల, చంపకమాల, కందం, ఆటవెలది, తేటగీతి, సీసం).
• గేయం: పాడుకోవడానికి వీలుగా లయతో రాసేది (జానపద గీతాలు, భావగీతాలు).
• వచన కవిత: ఛందస్సు నియమాలు లేకుండా స్వేచ్ఛగా రాసేది.
• మినీ కవిత, నానీలు: చిన్న పంక్తులలో గాఢమైన భావం.

7. నవరసాలు

కావ్యాలలో పాఠకుడికి కలిగే అనుభూతినే “రసం” అంటారు. తొమ్మిది రసాలు: శృంగారం (ప్రేమ), హాస్యం, కరుణ, రౌద్రం (కోపం), వీరం, భయానకం, బీభత్సం (అసహ్యం), అద్భుతం, శాంతం.

ముగింపు

తెలుగు కవిత్వం పద్యం నుండి వచనం వరకు, భక్తి నుండి విప్లవం వరకు ప్రతి కాలపు సమాజాన్ని ప్రతిబింబించింది. పిల్లలకు శతక పద్యాలు, బాలగేయాలతో మొదలుపెట్టి ఈ కవిత్వ సంపదను పరిచయం చేద్దాం.

✍️ Have a story or article to share? Submit it for review and get published on Srikaram.org.