తెలంగాణ మాట తీరు ప్రత్యేకమైనది. సూటిగా, ఆత్మీయంగా, సరదాగా ఉండే ఈ మాండలికం విన్న వెంటనే “ఇది తెలంగాణ మాట” అని గుర్తుపట్టవచ్చు. నిజాంల పాలనలో వందల సంవత్సరాలు ఉర్దూ, దక్కనీ భాషలతో సహజీవనం చేయడం వల్ల తెలంగాణ తెలుగులో ఎన్నో ఉర్దూ, హిందీ పదాలు కలిసిపోయాయి. ఇక్కడ రోజువారీ మాటల్లో వినిపించే కొన్ని ప్రసిద్ధ తెలంగాణ పదాలు, వాటి అర్థాలు ఉదాహరణలతో చూద్దాం.
ప్రసిద్ధ తెలంగాణ పదాలు
- జర – కొంచెం. ఉదా: “జర ఆగు, వస్త.” (కొంచెం ఆగు, వస్తాను.)
- మస్తు – చాలా / బాగా. ఉదా: “బిర్యానీ మస్తుంది.” (బిర్యానీ చాలా బాగుంది.)
- ఏంది / ఎట్ల – ఏమిటి / ఎలా. ఉదా: “ఏంది సంగతి? ఎట్లున్నవ్?” (ఏమిటి సంగతి? ఎలా ఉన్నావు?)
- గిట్ల / గట్ల – ఇలా / అలా. ఉదా: “గిట్ల చెయ్యి, గట్ల కాదు.” (ఇలా చెయ్యి, అలా కాదు.)
- బువ్వ – అన్నం. ఉదా: “బువ్వ తిన్నవా?” (అన్నం తిన్నావా?)
- పోరడు / పోరి – అబ్బాయి / అమ్మాయి. ఉదా: “ఆ పోరడు మంచిగ చదువుతడు.” (ఆ అబ్బాయి బాగా చదువుతాడు.)
- బాపు – నాన్న. ఉదా: “బాపు పొలానికి పోయిండు.” (నాన్న పొలానికి వెళ్ళాడు.)
- అవ్వ – నానమ్మ / అమ్మమ్మ. ఉదా: “అవ్వ కథ చెప్పింది.” (నానమ్మ కథ చెప్పింది.)
- ఫికర్ – చింత, బెంగ (ఉర్దూ పదం). ఉదా: “ఫికర్ చెయ్యకు, అంతా మంచిగైతది.” (బెంగ పడకు, అంతా బాగుంటుంది.)
- పరేషాన్ – కంగారు, ఇబ్బంది. ఉదా: “ఎందుకు గంత పరేషాన్ అవుతున్నవ్?” (ఎందుకు అంత కంగారు పడుతున్నావు?)
- లొల్లి – గొడవ, అల్లరి. ఉదా: “లొల్లి చెయ్యకుండ కూసో.” (అల్లరి చేయకుండా కూర్చో.)
- కిరికిరి – చిక్కు, తికమక గొడవ. ఉదా: “గా పనిల ఏదో కిరికిరి ఉంది.” (ఆ పనిలో ఏదో చిక్కు ఉంది.)
- దోస్త్ / సోపతి – స్నేహితుడు / స్నేహం. ఉదా: “వాడు నా దోస్తు.” (వాడు నా స్నేహితుడు.)
- ముచ్చట – మాట, కబురు. ఉదా: “కూసోని ముచ్చట్లు చెప్పుకుందాం.” (కూర్చొని కబుర్లు చెప్పుకుందాం.)
- షురూ – మొదలు. ఉదా: “బడి ఎప్పుడు షురూ?” (బడి ఎప్పుడు మొదలు?)
- బరాబర్ – సరిగ్గా, అవును. ఉదా: “నువ్వు చెప్పింది బరాబర్.” (నువ్వు చెప్పింది సరిగ్గా ఉంది.)
- గమ్మతి – సరదా, విచిత్రం. ఉదా: “ఆ సినిమా మస్తు గమ్మతుంది.” (ఆ సినిమా చాలా సరదాగా ఉంది.)
- ఇగ – ఇక. ఉదా: “ఇగ పోదాం పా.” (ఇక వెళ్దాం పద.)
తెలంగాణ మాటలో కొన్ని ప్రత్యేకతలు
- క్రియల చివర మార్పు: “వచ్చాడు” బదులు “వచ్చిండు”, “వెళ్తాను” బదులు “పోత”, “చేశారు” బదులు “చేసిన్రు”.
- గౌరవంగా పిలవడానికి “అన్నా”, “అక్కా”, “తమ్మీ” వంటి పిలుపులు ఎక్కువగా వాడతారు, తెలియని వారిని కూడా ఆత్మీయంగా అలాగే పిలుస్తారు.
- “అ” ఎక్కువగా “గ” ఉచ్చారణతో వినిపిస్తుంది: “ఆ పని” → “గా పని”, “అంత” → “గంత”.
మాండలికాలు భాషకు సంపద
తెలంగాణ, రాయలసీమ, కోస్తా, ఉత్తరాంధ్ర – ప్రతి ప్రాంతానికీ తనదైన మాట తీరు ఉంది. ఏ మాండలికమూ తక్కువ కాదు; అన్నీ తెలుగు భాష యొక్క అందమైన రంగులే. దాశరథి, కాళోజీ నారాయణరావు, గోరటి వెంకన్న, అందెశ్రీ వంటి కవులు తెలంగాణ మాటకు సాహిత్య గౌరవం తెచ్చారు.
పిల్లలతో సరదా ఆట
ఈ వారం ఇంట్లో ఒక “తెలంగాణ పదం – ప్రామాణిక పదం” ఆట ఆడండి. ఒకరు “బువ్వ” అంటే, మరొకరు “అన్నం” అని చెప్పాలి. దీనివల్ల పిల్లలకు రెండు రకాల తెలుగూ తెలుస్తుంది, మన భాషలోని వైవిధ్యం మీద గౌరవం పెరుగుతుంది.
✍️ Have a story or article to share? Submit it for review and get published on Srikaram.org.
