తెలుగు వంటకాలు ఘాటైన కారానికి, పుల్లని రుచులకు, ఎన్నో రకాల పచ్చళ్ళకు ప్రపంచవ్యాప్తంగా ప్రసిద్ధి చెందాయి. ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణ రెండు రాష్ట్రాలలోనూ ప్రాంతాన్ని బట్టి వంటల్లో ఎన్నో తేడాలు ఉన్నా, అన్నం, పప్పు, కూర, పచ్చడి, పులుసు, పెరుగు అనేవి తెలుగు భోజనానికి ప్రధాన భాగాలు. అరటి ఆకులో వడ్డించే సంప్రదాయ తెలుగు భోజనం (విస్తరి) ఒక అనుభవం.
తెలుగు భోజనం వడ్డించే క్రమం
- మొదట పప్పు, నెయ్యి, ఆవకాయ లేదా గోంగూర పచ్చడితో అన్నం
- తరువాత కూరలు, వేపుళ్ళు
- ఆ తరువాత పులుసు, సాంబారు లేదా రసం (చారు)
- చివరగా పెరుగు లేదా మజ్జిగ అన్నం
- మధ్యలో అప్పడాలు, వడియాలు, స్వీటు
ఆంధ్ర ప్రాంతపు ప్రసిద్ధ వంటకాలు
పులిహోర
చింతపండు పులుసు, పోపు (ఆవాలు, శెనగపప్పు, మినపప్పు, ఎండుమిర్చి, కరివేపాకు), పసుపు, వేరుశెనగ గుళ్ళతో కలిపిన అన్నం. పండుగలకు, ఆలయ ప్రసాదంగా తప్పక ఉంటుంది.
ఆవకాయ
పచ్చి మామిడి ముక్కలు, ఆవపిండి, కారం, ఉప్పు, నువ్వుల నూనెతో చేసే వేసవి పచ్చడి. ఏడాది పొడవునా నిల్వ ఉంటుంది.
గోంగూర పచ్చడి
పుల్లని గోంగూర ఆకులతో చేసే పచ్చడి. “ఆంధ్ర మాత”గా కూడా పిలుస్తారు.
గుత్తి వంకాయ కూర
చిన్న వంకాయలలో పల్లీలు, కొబ్బరి, నువ్వులు, మసాలాలతో చేసిన పొడిని కూరి వండే కూర.
పెసరట్టు
పెసలతో చేసే దోశ. పెసరట్టుపై ఉప్మా పెట్టి “పెసరట్టు ఉప్మా”గా వడ్డించడం ఆంధ్ర ప్రత్యేకత.
ఉలవచారు
ఉలవలను ఉడికించిన నీటితో చేసే చిక్కటి చారు. కృష్ణా, గుంటూరు ప్రాంతాల్లో ప్రసిద్ధి.
చేపల పులుసు
చింతపండు, కారంతో వండే చేపల కూర. కోస్తా ప్రాంతంలో, ముఖ్యంగా గోదావరి జిల్లాల్లో ప్రసిద్ధి.
తెలంగాణ ప్రాంతపు ప్రసిద్ధ వంటకాలు
- సర్వపిండి: బియ్యప్పిండి, శెనగపప్పు, పల్లీలు, మిరపకాయలతో చేసే రొట్టె.
- సకినాలు: బియ్యప్పిండి, నువ్వులతో చేసే కరకరలాడే సంక్రాంతి పిండివంట.
- పచ్చిపులుసు: చింతపండు, ఉల్లిపాయ, పచ్చిమిర్చితో పొయ్యి మీద వండకుండా చేసే పుల్లని చారు.
- జొన్న రొట్టె: జొన్నపిండితో చేసే ఆరోగ్యకరమైన రొట్టె.
- హైదరాబాదీ బిర్యానీ: ప్రపంచ ప్రసిద్ధి పొందిన దమ్ బిర్యానీ.
తెలుగు స్వీట్లు
- పూతరేకులు: బియ్యప్పిండితో చేసిన పలుచని పొరలలో పంచదార/బెల్లం, నెయ్యి నింపి చుట్టే స్వీటు (ఆత్రేయపురం ప్రసిద్ధి).
- అరిసెలు: బియ్యప్పిండి, బెల్లంతో చేసే సంక్రాంతి పిండివంట.
- బొబ్బట్లు (భక్ష్యాలు): శెనగపప్పు, బెల్లం పూర్ణాన్ని మైదా పిండిలో పెట్టి చేసే తీపి రొట్టె.
- కాకినాడ కాజా: పంచదార పాకంలో ముంచిన కరకరలాడే స్వీటు.
- డబుల్ కా మీఠా: బ్రెడ్‌తో చేసే హైదరాబాదీ స్వీటు.
తెలుగు వంటల ప్రత్యేకతలు
- కారం: గుంటూరు మిరపకాయలు ప్రపంచ ప్రసిద్ధి.
- పులుపు: చింతపండు, గోంగూర, మామిడి వంటి పుల్లని పదార్థాలు ఎక్కువగా వాడతారు.
- పచ్చళ్ళు: ఆవకాయ, మాగాయ, గోంగూర, నిమ్మకాయ, టమాటా వంటి వందలాది పచ్చళ్ళు.
- ఆరోగ్యం: జొన్నలు, రాగులు, సజ్జలు వంటి చిరుధాన్యాలు, పెసలు, ఉలవలు వంటి పప్పుధాన్యాలు పోషకాలతో నిండి ఉంటాయి.
పిల్లలకు తెలుగు వంటలను పరిచయం చేద్దాం
విదేశాలలో పెరుగుతున్న పిల్లలకు వారానికి ఒక తెలుగు వంటకం చేసి, దాని పేరు, ఏ పండుగకు చేస్తారో వంటి విషయాలు చెప్పడం ద్వారా భాషతో పాటు సంస్కృతిని కూడా నేర్పించవచ్చు.
ఇవి కూడా చదవండి
- ప్రముఖ తెలంగాణ వంటకాలు
- Telugu Food as Philosophy: What Our Cuisine Teaches Us About Life
- Andhra cuisine
✍️ Have a story or article to share? Submit it for review and get published on Srikaram.org.
