తెలంగాణ వంటకాలు ఘాటైన రుచికి, చిరుధాన్యాల వాడకానికి, సరళమైన పల్లె వంటలకు ప్రసిద్ధి. దక్కన్ పీఠభూమిలో ఉన్న ఈ ప్రాంతంలో జొన్నలు, సజ్జలు, రాగులు వంటి చిరుధాన్యాలు ఎక్కువగా పండుతాయి. అందుకే తెలంగాణ వంటల్లో రొట్టెలు, పిండివంటలు ఎక్కువ. మరోవైపు నిజాంల కాలం నాటి హైదరాబాదీ వంటకాలు ప్రపంచ ప్రసిద్ధి పొందాయి.
తెలంగాణ వంటల ప్రత్యేకతలు
- చిరుధాన్యాలు: జొన్నలు, సజ్జలు, రాగులతో రొట్టెలు, అంబలి.
- చింతపండు, కారం: పుల్లగా, కారంగా ఉండే పులుసులు, పచ్చళ్ళు.
- నువ్వులు, పల్లీలు: పొడులు, పిండివంటలలో ఎక్కువగా వాడతారు.
- పండుగ వంటలు: ప్రతి పండుగకు ప్రత్యేకమైన పిండివంటలు ఉంటాయి.
ప్రముఖ తెలంగాణ వంటకాలు
1. సర్వపిండి
బియ్యప్పిండిలో నానబెట్టిన శెనగపప్పు, పల్లీలు, పచ్చిమిర్చి, అల్లం, కరివేపాకు, నువ్వులు కలిపి గిన్నెలో (తపేలాలో) వేళ్ళతో అదిమి, మధ్యలో రంధ్రాలు చేసి కాల్చే రొట్టె. తెలంగాణకు ప్రత్యేకమైన అల్పాహారం.
2. సకినాలు
బియ్యప్పిండి, నువ్వులు, వాము కలిపిన ముద్దను గుండ్రని చుట్టలుగా చుట్టి నూనెలో వేయించే కరకరలాడే పిండివంట. సంక్రాంతికి తప్పకుండా చేస్తారు.
3. జొన్న రొట్టె
జొన్నపిండిని వేడినీళ్ళతో కలిపి, చేతితో తట్టి పెనంపై కాల్చే రొట్టె. పల్లీ చట్నీ లేదా ఏదైనా కూరతో తింటారు. పీచు పదార్థం ఎక్కువగా ఉండే ఆరోగ్యకరమైన ఆహారం.
4. పచ్చిపులుసు
చింతపండు రసంలో సన్నగా తరిగిన ఉల్లిపాయ, పచ్చిమిర్చి, కొత్తిమీర వేసి, పైన పోపు పెట్టి పొయ్యి మీద వండకుండా చేసే పుల్లని చారు. వేసవిలో వేడి అన్నంలో పప్పుతో పాటు తింటారు.
5. అంబలి
రాగి లేదా జొన్న పిండిని నీటిలో ఉడికించి, మజ్జిగ, ఉప్పు కలిపి తాగే చల్లని జావ. ఎండాకాలంలో శరీరానికి చలువ చేస్తుంది.
6. మలీద ముద్దలు
జొన్న లేదా గోధుమ రొట్టెలను పొడి చేసి బెల్లం, నెయ్యి, ఎండు కొబ్బరి కలిపి చేసే లడ్డూలు. బతుకమ్మ పండుగకు ప్రత్యేకం.
7. గోంగూర మాంసం
పుల్లని గోంగూర ఆకులతో మాంసాన్ని (మటన్/చికెన్) వండే కూర. తెలుగు రాష్ట్రాలలో అత్యంత ప్రసిద్ధమైన మాంసాహార వంటకం.
8. బగారా అన్నం
బాస్మతి బియ్యాన్ని మసాలా దినుసులు, పుదీనా, ఉల్లిపాయలతో వండే సువాసనల అన్నం. మాంసం కూర లేదా మిర్చి కా సాలన్‌తో వడ్డిస్తారు.
9. హైదరాబాదీ బిర్యానీ
మాంసం, బాస్మతి బియ్యాన్ని పొరలుగా పేర్చి “దమ్” పద్ధతిలో వండే ప్రపంచ ప్రసిద్ధ వంటకం. మిర్చి కా సాలన్, పెరుగు చట్నీ (రైతా)తో వడ్డిస్తారు.
10. హలీం
గోధుమలు, పప్పులు, మాంసం, నెయ్యితో గంటల తరబడి వండే వంటకం. రంజాన్ మాసంలో హైదరాబాద్‌లో ఎంతో ప్రసిద్ధి. “హైదరాబాదీ హలీం”కు భౌగోళిక గుర్తింపు (GI ట్యాగ్) కూడా లభించింది.
తెలంగాణ స్వీట్లు
- డబుల్ కా మీఠా: బ్రెడ్ ముక్కలను నెయ్యిలో వేయించి, పాలు, పంచదార పాకంలో నానబెట్టి చేసే స్వీటు.
- కుర్బానీ కా మీఠా: ఎండిన జల్దారు (ఆప్రికాట్) పండ్లతో చేసే హైదరాబాదీ స్వీటు.
- అరిసెలు, గారెలు: పండుగలకు ప్రతి ఇంట్లో చేసే సంప్రదాయ పిండివంటలు.
ముగింపు
చిరుధాన్యాల పోషణ నుండి నిజాంల వైభవం వరకు తెలంగాణ వంటకాలు ఆ ప్రాంత చరిత్రను, జీవనశైలిని ప్రతిబింబిస్తాయి. పిల్లలకు సర్వపిండి, సకినాలు వంటి వంటలు చేసి చూపిస్తూ, వాటి వెనుక ఉన్న పండుగలు, కథలు చెప్పడం ద్వారా తెలంగాణ సంస్కృతిని పరిచయం చేయవచ్చు.
ఇవి కూడా చదవండి
✍️ Have a story or article to share? Submit it for review and get published on Srikaram.org.
