బతుకమ్మ తెలంగాణ ఆడపడుచుల అతి పెద్ద పూల పండుగ. రంగురంగుల పూలను గోపురం ఆకారంలో పేర్చి, వాటి చుట్టూ చేరి పాటలు పాడుతూ, ఆడుతూ ప్రకృతిని, స్త్రీ శక్తిని పూజించే అపురూపమైన పండుగ ఇది. తెలంగాణ ప్రభుత్వం బతుకమ్మను రాష్ట్ర పండుగగా ప్రకటించింది.
“బతుకమ్మ” అంటే అర్థం
“బతుకమ్మ” అంటే “బతుకు అమ్మా”, అంటే “జీవించు తల్లీ” అని అర్థం. జీవితాన్ని ప్రసాదించే గౌరమ్మ (పార్వతీదేవి) రూపంగా బతుకమ్మను పూజిస్తారు. పూల గోపురంపై పసుపుతో చేసిన గౌరమ్మను ఉంచుతారు.
ఎప్పుడు జరుపుకుంటారు?
బతుకమ్మ పండుగ తొమ్మిది రోజులు జరుగుతుంది. భాద్రపద అమావాస్య (మహాలయ అమావాస్య) నాడు “ఎంగిలిపూల బతుకమ్మ”తో మొదలై, దసరా నవరాత్రులలో దుర్గాష్టమి నాడు “సద్దుల బతుకమ్మ”తో ముగుస్తుంది. సాధారణంగా సెప్టెంబర్-అక్టోబర్ నెలల్లో వస్తుంది. వర్షాకాలం చివరలో చెరువులు నిండి, పొలాలు పచ్చగా, పూలతో కళకళలాడే సమయం ఇది.
తొమ్మిది రోజుల బతుకమ్మలు
ప్రతి రోజుకు ఒక పేరు, ఒక ప్రత్యేక నైవేద్యం ఉంటాయి:
- 1వ రోజు – ఎంగిలిపూల బతుకమ్మ: నువ్వులు, నూకలు, బెల్లం
- 2వ రోజు – అటుకుల బతుకమ్మ: అటుకులు, బెల్లం
- 3వ రోజు – ముద్దపప్పు బతుకమ్మ: ముద్దపప్పు, పాలు, బెల్లం
- 4వ రోజు – నానబియ్యం బతుకమ్మ: నానబెట్టిన బియ్యం, పాలు, బెల్లం
- 5వ రోజు – అట్ల బతుకమ్మ: అట్లు (దోశలు)
- 6వ రోజు – అలిగిన బతుకమ్మ: ఈ రోజు నైవేద్యం ఉండదు; అమ్మవారు అలిగిందని భావిస్తారు
- 7వ రోజు – వేపకాయల బతుకమ్మ: బియ్యప్పిండితో వేపకాయల ఆకారంలో చేసిన పిండివంటలు
- 8వ రోజు – వెన్నముద్దల బతుకమ్మ: వెన్న, నువ్వులు, బెల్లం
- 9వ రోజు – సద్దుల బతుకమ్మ: ఐదు రకాల సద్దులు (పెరుగన్నం, పులిహోర, నిమ్మకాయ అన్నం, కొబ్బరి అన్నం, నువ్వుల అన్నం), మలీద ముద్దలు
బతుకమ్మను ఎలా పేరుస్తారు?
- ఒక పళ్ళెం లేదా తాంబాళంలో గుమ్మడి ఆకులు పరిచి, వాటిపై పూలను వలయాలుగా పేరుస్తారు.
- పెద్ద వలయం నుండి చిన్న వలయం వరకు పేర్చడం వల్ల అది గోపురం (శిఖరం) ఆకారంలో వస్తుంది.
- ప్రధానంగా వాడే పూలు: తంగేడు, గునుగు, బంతి, చామంతి, గుమ్మడి పూలు, బీర పూలు, కట్ల పూలు, తామర. వీటిలో చాలా వాటికి ఔషధ గుణాలు ఉంటాయి.
- పైన పసుపుతో చేసిన గౌరమ్మను ఉంచుతారు.
ఆటపాటలు
సాయంత్రం వేళ మహిళలు కొత్త బట్టలు ధరించి బతుకమ్మలను ఊరి కూడలిలో లేదా గుడి దగ్గర మధ్యలో ఉంచి, చుట్టూ వలయంగా చేరి చప్పట్లు కొడుతూ పాటలు పాడుతారు. “బతుకమ్మ బతుకమ్మ ఉయ్యాలో…” వంటి పాటలలో పురాణ కథలు, కుటుంబ బంధాలు, పల్లె జీవితం వర్ణించబడతాయి.
నిమజ్జనం
ఆటపాటల తర్వాత బతుకమ్మలను ఊరేగింపుగా తీసుకెళ్ళి చెరువులో లేదా నీటి వనరులో నిమజ్జనం చేస్తారు. “పోయిరా బతుకమ్మ, మళ్ళీ రావమ్మా” అని పాడుతూ సాగనంపుతారు. తరువాత మలీద ముద్దలు, సత్తుపిండి వంటి ప్రసాదాలను అందరూ పంచుకుంటారు. హైదరాబాద్‌లో ట్యాంక్ బండ్ దగ్గర సద్దుల బతుకమ్మ ఉత్సవాలు ఎంతో వైభవంగా జరుగుతాయి.
పర్యావరణ సందేశం
బతుకమ్మలో వాడే పూలు, ఆకులకు నీటిని శుద్ధి చేసే గుణాలు ఉన్నాయని నమ్మకం. ప్రకృతి నుండి వచ్చిన పూలనే మళ్ళీ ప్రకృతికి సమర్పించే ఈ పండుగ పర్యావరణ స్నేహపూర్వకమైనది.
పిల్లలకు బతుకమ్మను ఎలా నేర్పాలి?
- పిల్లలతో కలిసి ఒక చిన్న బతుకమ్మను పేర్చండి. ప్రతి పువ్వు పేరును తెలుగులో చెప్పండి.
- ఒకటి రెండు బతుకమ్మ పాటలను నేర్పించండి.
- విదేశాలలో ఉన్న కుటుంబాలు స్థానిక తెలుగు సంఘాల బతుకమ్మ ఉత్సవాలలో పాల్గొనడం ద్వారా పిల్లలకు ఈ సంస్కృతిని అనుభవంలోకి తీసుకురావచ్చు.
ఇవి కూడా చదవండి
- బోనాల పండుగ
- ప్రముఖ తెలంగాణ వంటకాలు
- శ్రీకారం.org: తెలుగు భాష, పండుగలు, సంస్కృతి మరియు సంప్రదాయాల ప్రచార వేదిక
✍️ Have a story or article to share? Submit it for review and get published on Srikaram.org.
