తెలుగు సమాసాలు (Telugu Compound Words) అంటే వేర్వేరు అర్థాలు గల రెండు లేదా ఎక్కువ పదాలు కలిసి ఒకే పదంగా ఏర్పడటం. సమాసాన్ని విడదీసి అర్థం చెప్పే వాక్యాన్ని విగ్రహవాక్యం అంటారు. మొదటి పదాన్ని పూర్వపదం, రెండవ పదాన్ని ఉత్తరపదం అంటారు.
సమాసాల ఆరు ప్రధాన రకాలు (Six Main Types)
1. ద్వంద్వ సమాసం (Dvandva – both words equal)
- అక్కచెల్లెళ్ళు – అక్కయును, చెల్లెలును
- సీతారాములు – సీతయును, రాముడును
- కాలుచేతులు – కాలును, చేయియును
2. ద్విగు సమాసం (Dvigu – first word is a number)
- రెండుచేతులు – రెండైన చేతులు
- నలుదిక్కులు – నాలుగైన దిక్కులు
- దశావతారాలు – పది అవతారాలు
3. తత్పురుష సమాసం (Tatpurusha – case relation, second word is main)
- రాజభవనం – రాజు యొక్క భవనం (షష్ఠీ)
- గురుదక్షిణ – గురువు కొరకు దక్షిణ (చతుర్థీ)
- పాపభీతి – పాపం వలన భీతి (పంచమీ)
- గుణహీనుడు – గుణం చేత హీనుడు (తృతీయా)
- అనాథ – నాథుడు లేనిది (నఞ్ తత్పురుష)
4. కర్మధారయ సమాసం (Karmadharaya – adjective + noun or comparison)
- ఎర్రగులాబి – ఎర్రనైన గులాబి
- తేనెమాటలు – తేనె వంటి మాటలు
- కోపాగ్ని – కోపం అనెడి అగ్ని
- కృష్ణానది – కృష్ణ అను పేరు గల నది
5. బహువ్రీహి సమాసం (Bahuvrihi – refers to a third person or thing)
- గజాననుడు – ఏనుగు ముఖం గలవాడు (వినాయకుడు)
- దశకంఠుడు – పది కంఠాలు గలవాడు (రావణుడు)
- నీలకంఠుడు – నల్లని కంఠం గలవాడు (శివుడు)
6. అవ్యయీభావ సమాసం (Avyayibhava – first word is an indeclinable)
- యథాశక్తి – శక్తిని అనుసరించి
- ప్రతిరోజు – రోజు రోజు
- నిరంతరం – అంతరం (విరామం) లేకుండా
త్వరగా గుర్తుంచుకునే సూత్రాలు (Quick Tips)
- “ను / యు” → ద్వంద్వం
- సంఖ్య → ద్విగు
- విభక్తి ప్రత్యయం (యొక్క, వలన, కొరకు, చేత) → తత్పురుషం
- “నైన, వంటి, అనెడి” → కర్మధారయం
- “గలవాడు / గలది” → బహువ్రీహి
- అవ్యయంతో మొదలైతే → అవ్యయీభావం
సాధన (Practice)
ఈ పదాలకు విగ్రహవాక్యం రాసి, సమాసం పేరు చెప్పండి: అన్నాచెల్లెళ్ళు, ముల్లోకాలు, దేవాలయం, తెల్లగుర్రం, చతుర్ముఖుడు, అనుదినం.
(సమాధానాలు: ద్వంద్వ, ద్విగు, షష్ఠీ తత్పురుష, విశేషణ పూర్వపద కర్మధారయ, బహువ్రీహి – నాలుగు ముఖాలు గలవాడు (బ్రహ్మ), అవ్యయీభావ)
✍️ Have a story or article to share? Submit it for review and get published on Srikaram.org.
